Quản lý chất thải rắn là gì? Hướng dẫn phân loại đúng quy định
Quản lý chất thải rắn là quy trình gồm nhiều bước từ phân loại, lưu giữ đến chuyển giao chất thải, nhằm đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020. Đây cũng là một trong những nội dung thường được cơ quan chức năng kiểm tra, đặc biệt là việc phân loại và lưu giữ chất thải đúng quy định. Những sai sót như để lẫn chất thải nguy hại với rác thải thông thường có thể khiến doanh nghiệp gặp nhiều rủi ro khi thanh tra.
Trong bài viết dưới đây, hãy cùng Việt Pháp tìm hiểu cách phân loại chất thải rắn, quy trình quản lý chất thải rắn và 5 lỗi phổ biến doanh nghiệp cần lưu ý để chủ động phòng tránh.
Tóm tắt nhanh: Quản lý chất thải rắn là quy trình phân loại tại nguồn, lưu giữ đúng khu vực, chuyển giao cho đơn vị có giấy phép môi trường phù hợp và lưu đầy đủ hồ sơ chứng minh. Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải rắn được chia thành ba nhóm: chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại. Trong đó, phân loại chất thải rắn tại nguồn là bước quyết định, vì phân loại sai sẽ kéo theo sai toàn bộ khâu lưu giữ, chuyển giao và báo cáo.
Quản lý chất thải rắn là gì và gồm những nhóm nào?
Quản lý chất thải rắn là chuỗi hoạt động khép kín từ lúc chất thải phát sinh đến khi được chuyển giao cho đơn vị chức năng xử lý, kèm theo hồ sơ chứng minh từng bước. Chuỗi này gồm 5 mắt xích: phân định – phân loại – lưu giữ – chuyển giao – lưu hồ sơ, báo cáo.
Điểm nhiều doanh nghiệp bỏ sót là bước phân định. Phân định nghĩa là xác định một loại chất thải thuộc nhóm nguy hại hay thông thường dựa trên nguồn phát sinh và thành phần, chứ không dựa vào cảm quan. Giẻ lau dính dầu, bóng đèn huỳnh quang vỡ hay thùng phuy hóa chất rỗng đều trông như rác công nghiệp, nhưng chúng thuộc danh mục chất thải nguy hại.
| Nhóm chất thải rắn | Ví dụ điển hình trong nhà máy | Hướng xử lý chính | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Chất thải rắn sinh hoạt | Rác nhà ăn ca, rác văn phòng, chai nhựa, vỏ lon từ khu vực nghỉ của công nhân | Chuyển giao đơn vị thu gom trên địa bàn theo hợp đồng dịch vụ | Điều 75 Luật BVMT 2020 |
| Chất thải rắn công nghiệp thông thường | Bao bì carton, pallet gỗ hỏng, phoi kim loại, vải vụn, nhựa phế liệu từ dây chuyền | Tái sử dụng, tái chế, làm nguyên liệu sản xuất hoặc chuyển giao xử lý | Điều 81 Luật BVMT 2020 |
| Chất thải nguy hại | Giẻ lau dính dầu, dầu nhớt thải, bóng đèn huỳnh quang, mực in, bao bì hóa chất, than hoạt tính bão hòa | Lưu giữ riêng theo mã chất thải, chuyển giao đơn vị có giấy phép môi trường phù hợp | Điều 83 – 85 Luật BVMT 2020; Thông tư 02/2022/TT-BTNMT |
Vì sao doanh nghiệp cần quản lý chất thải rắn đúng quy định?
Doanh nghiệp cần quản lý chất thải rắn đúng quy định vì đây là nghĩa vụ bắt buộc theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, đồng thời là nội dung được kiểm tra trực tiếp tại hiện trường chứ không chỉ trên giấy tờ. Ba lý do cụ thể như sau.
Thứ nhất, rủi ro xử phạt rất rõ ràng. Nghị định 45/2022/NĐ-CP quy định mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là 1.000.000.000 VNĐ đối với cá nhân và 2.000.000.000 VNĐ đối với tổ chức, kèm các hình thức bổ sung như đình chỉ hoạt động của nguồn phát sinh chất thải. Hành vi bị lập biên bản thường rất đơn giản: chuyển giao chất thải nguy hại cho đơn vị không có chức năng, hoặc không có khu lưu giữ đạt yêu cầu.
Thứ hai, chi phí xử lý chênh lệch lớn giữa các nhóm. Đơn giá xử lý chất thải nguy hại cao hơn nhiều lần so với chất thải công nghiệp thông thường, còn nhóm tái chế được lại có thể bán cho đơn vị thu mua. Khi bạn để lẫn ba dòng chất thải vào cùng một container, toàn bộ khối lượng đó buộc phải tính theo đơn giá của nhóm cao nhất.
Thứ ba, đây là hạng mục bị soi kỹ trong các đợt đánh giá. Hồ sơ chất thải rắn nằm trong nội dung của giấy phép môi trường và cũng là bằng chứng bắt buộc khi khách hàng FDI đánh giá nhà cung cấp theo ISO 14001 hoặc bộ tiêu chuẩn trách nhiệm xã hội.
Phân loại chất thải rắn tại nguồn theo Luật Bảo vệ môi trường 2020
Phân loại chất thải rắn tại nguồn là việc tách riêng từng nhóm chất thải ngay tại vị trí phát sinh, trước khi đưa về khu lưu giữ tập trung. Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định cách phân loại riêng cho từng loại chất thải rắn.
Chất thải rắn sinh hoạt được chia thành 3 nhóm
Theo Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân được phân thành ba nhóm cụ thể:
- Chất thải rắn có khả năng tái sử dụng, tái chế: giấy, nhựa, kim loại, thủy tinh.
- Chất thải thực phẩm: Thức ăn thừa, rau củ quả loại bỏ từ nhà ăn ca.
- Chất thải rắn sinh hoạt khác: Phần còn lại không thuộc hai nhóm trên.
Trong nhà máy, nhóm này chủ yếu đến từ nhà ăn, khu văn phòng và ký túc xá công nhân. Cách làm hiệu quả là đặt thùng ba màu tại đúng khu vực phát sinh, dán nhãn bằng hình ảnh thay vì chỉ ghi chữ, vì lao động phổ thông phân loại theo hình nhanh hơn theo chữ.
Chất thải rắn công nghiệp thông thường được chia theo hướng xử lý
Điều 81 Luật Bảo vệ môi trường 2020 phân chất thải rắn công nghiệp thông thường thành ba nhóm theo khả năng tận dụng: nhóm được tái sử dụng, tái chế làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất; nhóm đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để sử dụng trong sản xuất vật liệu xây dựng và san lấp mặt bằng; nhóm còn lại phải chuyển giao xử lý.
Cách phân nhóm này ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền. Phoi kim loại, bao bì carton hay nhựa phế liệu sạch thuộc nhóm bán được; ngược lại, chất thải đã nhiễm dầu mỡ hoặc hóa chất sẽ rơi xuống nhóm phải trả phí xử lý.
Chất thải nguy hại phải phân định theo mã chất thải
Chất thải nguy hại phải được phân định và gắn mã chất thải theo danh mục tại Thông tư 02/2022/TT-BTNMT, sau đó lưu giữ riêng theo từng mã. Đây là nhóm hay bị sai nhất, vì nhiều loại chất thải phát sinh từ chính hệ thống xử lý môi trường của nhà máy.
Ví dụ dễ gặp: bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải của ngành xi mạ, sơn hay dệt nhuộm có thể chứa kim loại nặng và phải phân định như chất thải nguy hại, trong khi bùn vi sinh dư từ bể sinh học của nhà máy thực phẩm lại thường thuộc nhóm thông thường. Tương tự, bụi thu hồi từ túi lọc của hệ thống xử lý khí thải và than hoạt tính đã bão hòa cần được đánh giá riêng thay vì mặc định là rác công nghiệp.
Quy trình quản lý chất thải rắn trong nhà máy gồm 6 bước
Quy trình quản lý chất thải rắn trong nhà máy gồm 6 bước: lập danh mục nguồn thải, phân định và gắn mã, phân loại tại nguồn, lưu giữ tạm thời, chuyển giao cho đơn vị chức năng và lưu hồ sơ – báo cáo. Mỗi bước đều để lại một bằng chứng cụ thể khi đoàn kiểm tra yêu cầu.
- Lập danh mục nguồn phát sinh. Đi theo từng công đoạn sản xuất, ghi nhận chất thải phát sinh, khối lượng ước tính theo tháng và vị trí phát sinh. Danh mục này là nền của mọi bước sau.
- Phân định và gắn mã chất thải. Đối chiếu danh mục với Thông tư 02/2022/TT-BTNMT để xác định nhóm nguy hại hay thông thường; trường hợp chưa rõ thành phần thì lấy mẫu phân tích trước khi kết luận.
- Phân loại tại nguồn. Bố trí thùng chứa đúng số nhóm, dán nhãn theo mã chất thải, đặt ngay cạnh vị trí phát sinh để công nhân không phải đi xa.
- Lưu giữ tạm thời. Vận chuyển nội bộ về khu lưu giữ, ghi nhật ký khối lượng nhập kho theo ngày và theo từng mã.
- Chuyển giao cho đơn vị chức năng. Kiểm tra giấy phép môi trường của đơn vị nhận có bao gồm đúng mã chất thải của bạn hay không, cân khối lượng thực tế và ký chứng từ ngay tại thời điểm bàn giao.
- Lưu hồ sơ và báo cáo. Tập hợp chứng từ, đối chiếu với nhật ký nội bộ, tổng hợp số liệu để đưa vào báo cáo công tác bảo vệ môi trường hằng năm.
Với dự án mới, quy trình này cần được thiết lập ngay từ giai đoạn lập hồ sơ pháp lý. Các nội dung về nguồn thải, khối lượng và phương án quản lý đã được mô tả trong đánh giá tác động môi trường, nên thực tế vận hành phải khớp với cam kết trong hồ sơ, đặc biệt ở giai đoạn vận hành thử nghiệm công trình bảo vệ môi trường.
Yêu cầu đối với khu lưu giữ chất thải rắn tại cơ sở
Khu lưu giữ chất thải rắn phải tách riêng theo từng nhóm, có mái che, nền cứng chống thấm và biển báo nhận diện. Mức độ yêu cầu tăng dần từ chất thải sinh hoạt đến chất thải nguy hại, trong đó khu lưu giữ chất thải nguy hại có yêu cầu kỹ thuật chặt nhất.
| Hạng mục | Chất thải rắn sinh hoạt | Chất thải rắn công nghiệp thông thường | Chất thải nguy hại |
|---|---|---|---|
| Kết cấu khu vực | Có mái che, nền cứng, thùng chứa có nắp đậy | Có mái che, nền cứng, tách riêng theo nhóm tái chế và nhóm phải xử lý | Có mái che, nền chống thấm, không bị ngập lụt, tách riêng theo từng mã chất thải |
| Nhận diện | Nhãn ba nhóm phân loại | Biển tên khu vực, nhãn từng loại chất thải | Dấu hiệu cảnh báo theo tính chất nguy hại, nhãn ghi mã chất thải |
| Kiểm soát rò rỉ, sự cố | Hạn chế nước rỉ rác chảy tràn, vệ sinh định kỳ | Che chắn tránh nước mưa cuốn trôi | Gờ hoặc rãnh thu gom, vật liệu hấp thụ tràn đổ, thiết bị phòng cháy chữa cháy |
| Hồ sơ đi kèm | Hợp đồng thu gom, biên bản bàn giao | Hợp đồng, biên bản bàn giao, nhật ký khối lượng | Chứng từ chất thải nguy hại, sổ nhật ký, giấy phép của đơn vị tiếp nhận |
Một chi tiết nhỏ nhưng hay bị nhắc trong biên bản kiểm tra là lối đi trong khu lưu giữ. Khi các thùng chứa xếp sát nhau, đoàn kiểm tra không tiếp cận được để đối chiếu nhãn mã chất thải với thực tế bên trong, và nội dung này thường bị ghi nhận là lưu giữ không đúng yêu cầu.
Hồ sơ, chứng từ cần có khi quản lý chất thải rắn
Bộ hồ sơ về chất thải rắn gồm bốn nhóm: hồ sơ pháp lý của cơ sở, hợp đồng với đơn vị tiếp nhận, chứng từ – biên bản bàn giao theo từng lần chuyển giao và báo cáo định kỳ. Đây là bộ tài liệu bạn cần xuất trình được ngay trong ngày làm việc khi có đoàn kiểm tra.
| Loại hồ sơ | Nội dung cần có | Lưu ý khi kiểm tra |
|---|---|---|
| Giấy phép môi trường hoặc đăng ký môi trường | Nội dung về chất thải rắn, chất thải nguy hại phát sinh và phương án quản lý | Từ khi Luật BVMT 2020 có hiệu lực, nội dung quản lý chất thải nguy hại được tích hợp trong giấy phép môi trường thay vì thủ tục đăng ký riêng |
| Hợp đồng chuyển giao | Hợp đồng với đơn vị thu gom, vận chuyển, xử lý kèm bản sao giấy phép của đơn vị đó | Kiểm tra giấy phép còn hiệu lực và có đúng mã chất thải mà cơ sở bạn chuyển giao |
| Chứng từ, biên bản bàn giao | Chứng từ chất thải nguy hại cho từng lần chuyển giao; biên bản bàn giao với chất thải rắn thông thường | Khối lượng trên chứng từ phải khớp với nhật ký nội bộ và số liệu trong báo cáo |
| Báo cáo định kỳ | Báo cáo công tác bảo vệ môi trường, trong đó có phần tổng hợp chất thải rắn phát sinh trong kỳ | Kỳ báo cáo và thời hạn nộp cần đối chiếu theo Thông tư 02/2022/TT-BTNMT và văn bản sửa đổi đang có hiệu lực |
Số liệu chất thải rắn trong báo cáo thường được đối chiếu chéo với các số liệu khác của cơ sở, ví dụ khối lượng bùn thải so với công suất trạm xử lý, hoặc kết quả quan trắc môi trường định kỳ. Nếu các con số không thống nhất, doanh nghiệp sẽ phải giải trình bổ sung.
5 lỗi thường gặp khiến doanh nghiệp bị xử phạt về chất thải rắn
Phần lớn vi phạm về chất thải rắn không đến từ việc cố ý xả thải, mà từ 5 lỗi thủ tục và vận hành lặp đi lặp lại tại nhà máy. Dưới đây là các lỗi Việt Pháp ghi nhận nhiều nhất khi khảo sát hiện trạng cho doanh nghiệp.
- Bỏ sót chất thải nguy hại lẫn trong rác công nghiệp. Giẻ lau dính dầu, hộp mực in, bao bì hóa chất và bóng đèn huỳnh quang là bốn loại bị bỏ nhầm nhiều nhất.
- Chuyển giao cho đơn vị không có chức năng với mã chất thải tương ứng. Đơn vị có giấy phép không đồng nghĩa với việc họ được phép tiếp nhận mọi mã chất thải của bạn.
- Khu lưu giữ thiếu điều kiện kỹ thuật. Thường gặp là không có gờ chắn tràn đổ, thiếu dấu hiệu cảnh báo, hoặc để chung khu vực với vật tư sản xuất khi kho chật.
- Hồ sơ không khớp với thực tế. Nhật ký ghi một đằng, chứng từ ghi một nẻo, hoặc chỉ ghi bổ sung vào cuối năm khi chuẩn bị nộp báo cáo.
- Không cập nhật khi thay đổi sản xuất. Khi nhà máy đổi nguyên liệu, thêm dây chuyền hoặc nâng cấp hệ thống xử lý, chất thải mới phát sinh nhưng danh mục quản lý vẫn giữ nguyên như hồ sơ ban đầu.
Liên hệ Việt Pháp tư vấn quản lý chất thải rắn
Việt Pháp hỗ trợ doanh nghiệp ở khâu rà soát hiện trạng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý và kết nối quy trình quản lý chất thải rắn với hệ thống xử lý môi trường đang vận hành tại nhà máy. Đội ngũ kỹ sư sẽ khảo sát trực tiếp từng công đoạn sản xuất thay vì làm hồ sơ trên giấy.
- Khảo sát nguồn phát sinh, lập danh mục và hỗ trợ phân định nhóm chất thải theo từng công đoạn.
- Rà soát và hoàn thiện hồ sơ môi trường liên quan thông qua dịch vụ tư vấn môi trường cho doanh nghiệp sản xuất.
- Đề xuất phương án bố trí khu lưu giữ, biểu mẫu nhật ký và quy trình bàn giao nội bộ phù hợp mặt bằng hiện có.
- Xử lý các nguồn chất thải gắn với công trình xử lý, ví dụ bùn thải, than hoạt tính bão hòa hoặc bụi từ túi lọc, trong gói dịch vụ môi trường trọn gói.
Trong hơn 10 năm hoạt động tại khu vực phía Nam, Việt Pháp đã triển khai hồ sơ môi trường và công trình xử lý cho nhiều nhà máy thuộc các ngành chế biến thực phẩm, cơ khí, gỗ và dệt nhuộm, trong đó có các dự án lập báo cáo đánh giá tác động môi trường và thi công hệ thống xử lý khí thải công suất 11.500 m³/giờ.
Kết luận
Quản lý chất thải rắn đúng quy định giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt nguồn phát sinh, hạn chế sai sót trong phân loại, lưu giữ và chuyển giao chất thải. Việc duy trì quy trình rõ ràng, hồ sơ đầy đủ và khu lưu giữ phù hợp cũng giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi có kiểm tra môi trường. Nếu cần rà soát lại hiện trạng và quy trình quản lý chất thải rắn tại nhà máy, Việt Pháp có thể hỗ trợ khảo sát và đề xuất phương án phù hợp.
CÔNG TY TNHH TMDV KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ VIỆT PHÁP
Địa chỉ: 30 Đường số 8, Phường Thông Tây Hội, TP. Hồ Chí Minh
Văn Phòng: 8C5 KDC Nam Long, Phường An Phú Đông, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0907 596 596
Email: congtyvietphap19@gmail.com
Website: www.moitruongvietphap.com
Câu hỏi thường gặp về quản lý chất thải rắn
Doanh nghiệp có bắt buộc phân loại chất thải rắn không?
Có. Phân loại chất thải rắn là nghĩa vụ bắt buộc theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, áp dụng cho cả chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại. Cơ sở sản xuất phải bố trí thiết bị lưu chứa riêng cho từng nhóm và chuyển giao cho đơn vị có chức năng tương ứng.
Bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải thuộc nhóm nào?
Tùy thành phần bùn. Bùn từ bể sinh học của nhà máy chế biến thực phẩm thường thuộc chất thải rắn công nghiệp thông thường, còn bùn từ công đoạn hóa lý của ngành xi mạ, sơn, dệt nhuộm có thể chứa kim loại nặng và phải phân định như chất thải nguy hại. Cách xác định chắc chắn là lấy mẫu phân tích thành phần.
Doanh nghiệp còn phải làm sổ đăng ký chủ nguồn thải chất thải nguy hại không?
Không còn là thủ tục riêng. Từ khi Luật Bảo vệ môi trường 2020 có hiệu lực, nội dung quản lý chất thải nguy hại được tích hợp vào giấy phép môi trường của cơ sở. Doanh nghiệp vẫn phải khai báo khối lượng, lưu chứng từ và báo cáo theo quy định hiện hành.
Chứng từ chất thải nguy hại phải lưu trong bao lâu?
Chứng từ chất thải nguy hại phải được lưu trữ theo thời hạn quy định tại văn bản hướng dẫn hiện hành, thông thường là 05 năm kể từ ngày chuyển giao. Bạn nên lưu song song bản giấy và bản scan theo từng năm để đối chiếu nhanh khi có đoàn kiểm tra.
Chi phí quản lý chất thải rắn phụ thuộc vào yếu tố nào?
Chi phí phụ thuộc vào khối lượng phát sinh, tỷ lệ chất thải nguy hại trong tổng khối lượng, cự ly vận chuyển và công nghệ xử lý mà đơn vị tiếp nhận áp dụng. Khi phân loại tốt tại nguồn, phần chất thải tái chế được tách ra sẽ giảm đáng kể khối lượng phải trả phí xử lý.
