Quy định sàn thao tác lấy mẫu khí thải
Quy định sàn thao tác lấy mẫu khí thải là nội dung quan trọng mà doanh nghiệp cần nắm rõ để bảo đảm an toàn và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật khi quan trắc khí thải. Theo Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, cửa lấy mẫu và sàn thao tác phải được bố trí phù hợp với quy định. Trong bài viết này, Việt Pháp sẽ hướng dẫn cách xác định vị trí, kích thước và số lỗ lấy mẫu cho ống khói tròn, ống khói chữ nhật, đồng thời giúp doanh nghiệp kiểm tra sàn thao tác trước khi thực hiện quan trắc khí thải.
Tóm tắt nhanh
Theo Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, quy định về sàn thao tác lấy mẫu khí thải gồm ba ý: ống khói có cửa lấy mẫu, cửa có nắp đậy điều chỉnh độ mở và sàn thao tác bảo đảm an toàn, thuận lợi khi lấy mẫu. Lỗ lấy mẫu khí thải có đường kính từ 90 mm đến 110 mm. Ống khói tròn cần ít nhất 2 lỗ theo 2 phương vuông góc. Lỗ phải nằm trên đoạn ống thẳng, thỏa điều kiện B ≥ 2D và A ≥ 0,5D. Thông tư không quy định kích thước sàn, nên sàn được thiết kế theo vị trí lỗ, số lỗ và chiều dài cần lấy mẫu.
Những điều khoản quy định về sàn thao tác lấy mẫu khí thải trong Thông tư 10/2021/TT-BTNMT
Quy định về sàn thao tác lấy mẫu khí thải được nêu tại khoản 6 Điều 17, Chương IV của Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, do Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành ngày 30/6/2021. Thông tư quy định các yêu cầu kỹ thuật trong quan trắc môi trường và quản lý dữ liệu quan trắc.
Theo khoản 6 Điều 17, ống khói cần đáp ứng ba yêu cầu chính:
-
Cửa lấy mẫu: Có kích thước phù hợp với quy định kỹ thuật.
-
Nắp đậy cửa lấy mẫu: Được bố trí để đóng, mở khi cần thiết.
-
Sàn thao tác: Bảo đảm an toàn và tạo điều kiện thuận lợi cho việc lấy mẫu khí thải.
Để xác định đầy đủ yêu cầu về vị trí, đường kính và số lượng lỗ lấy mẫu, bạn cần xem thêm các hướng dẫn tại phụ lục liên quan của Thông tư.
Thông tư 10/2021/TT-BTNMT có hiệu lực từ ngày 16/8/2021 và thay thế Thông tư 24/2017/TT-BTNMT. Các quy định liên quan đến cửa lấy mẫu và sàn thao tác cần được đối chiếu theo từng điều khoản, phụ lục cụ thể để kiểm tra đúng yêu cầu kỹ thuật.
| Nội dung | Vị trí trong Thông tư |
|---|---|
| Cửa lấy mẫu, nắp đậy, sàn thao tác | Khoản 6 Điều 17 |
| Thời điểm lấy mẫu | Khoản 4 Điều 17 |
| Vị trí lỗ, đường kính lỗ, số lỗ, số điểm hút mẫu | Mục III Phụ lục 5 |
| Phương pháp xác định vị trí lấy mẫu | Bảng 28 Phụ lục 4.2 |
| Lỗ quan trắc khí thải tự động, liên tục | Khoản 2 Điều 36 |
| Biên bản xác định điểm hút mẫu | Biểu 1 Phụ lục 5 |
Thông tư 10/2021/TT-BTNMT yêu cầu gì với sàn thao tác ống khói?
Theo Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, sàn thao tác ống khói cần đáp ứng hai yêu cầu chính: đảm bảo an toàn cho người thực hiện quan trắc và tạo điều kiện thuận lợi cho việc lấy mẫu khí thải. Đây là những yếu tố quan trọng để quá trình đo, lấy mẫu khí thải tại ống khói diễn ra an toàn, đúng kỹ thuật và hạn chế ảnh hưởng đến kết quả quan trắc.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ yêu cầu về điều kiện thao tác với các thông số thiết kế cụ thể. Thông tư không quy định trực tiếp kích thước sàn, vật liệu chế tạo hay chiều cao lan can theo một mức cố định. Vì vậy, khi thiết kế sàn thao tác, doanh nghiệp cần căn cứ vào vị trí lỗ lấy mẫu, cấu tạo ống khói, phương pháp quan trắc và các yêu cầu an toàn có liên quan.
Sàn thao tác ống khói phải đảm bảo an toàn
Sàn thao tác phải tạo được vị trí đứng vững chắc, đủ không gian để kỹ thuật viên thực hiện các thao tác lấy mẫu và vận hành thiết bị đo tại cao độ của lỗ lấy mẫu. Điều này đặc biệt quan trọng khi hệ thống xử lý khí thải và dây chuyền sản xuất vẫn đang hoạt động.
Trong quá trình quan trắc, kỹ thuật viên có thể phải làm việc ở độ cao lớn, tiếp xúc với bề mặt ống khói nóng, khí thải thoát ra khi mở lỗ lấy mẫu hoặc các nguy cơ phát sinh từ môi trường làm việc. Vì vậy, sàn cần được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế, hạn chế nguy cơ trượt ngã và tạo điều kiện cho người thực hiện thao tác ổn định.
Bên cạnh đó, Điều 22 Thông tư 10/2021/TT-BTNMT có quy định về yêu cầu đối với người thực hiện quan trắc môi trường, bao gồm việc được đào tạo về an toàn và sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động theo yêu cầu. Do đó, việc thiết kế sàn thao tác cần đi đôi với các biện pháp đảm bảo an toàn trong quá trình quan trắc.
Sàn thao tác phải thuận lợi cho việc lấy mẫu khí thải
Ngoài yếu tố an toàn, sàn thao tác ống khói cần được bố trí sao cho kỹ thuật viên có thể tiếp cận các lỗ lấy mẫu và thực hiện đầy đủ các thao tác cần thiết.
Cụ thể, sàn cần đáp ứng các điều kiện sau:
-
Tiếp cận được các lỗ lấy mẫu: Vị trí và diện tích sàn phải phù hợp với số lượng, cao độ và cách bố trí lỗ lấy mẫu trên thân ống khói.
-
Đủ không gian thao tác: Kỹ thuật viên có thể đưa đầu lấy mẫu vào các điểm hút mẫu theo yêu cầu của phương pháp quan trắc, đồng thời thực hiện các thao tác kiểm tra và điều chỉnh thiết bị.
-
Có vị trí đặt thiết bị: Bố trí không gian phù hợp để đặt hoặc vận hành thiết bị lấy mẫu, thiết bị đo và các phụ kiện cần thiết, tránh gây cản trở quá trình làm việc.
-
Thuận tiện cho việc tiếp cận và di chuyển: Lối lên sàn, vị trí làm việc và khoảng trống xung quanh lỗ lấy mẫu cần được xem xét để hỗ trợ thao tác an toàn, liên tục.
Việc đáp ứng các điều kiện trên giúp hạn chế tình trạng sàn quá hẹp, lỗ lấy mẫu bị che khuất hoặc kỹ thuật viên không thể đưa đầu lấy mẫu đến đúng vị trí cần thiết.
Cách xác định vị trí lấy mẫu và sàn thao tác khí thải
Sàn thao tác cần bố trí phù hợp với vị trí lỗ lấy mẫu trên đoạn ống khói thẳng. Theo Phụ lục 5, khoảng cách từ lỗ lấy mẫu đến vị trí thay đổi dòng khí phải đáp ứng B ≥ 2D và A ≥ 0,5D.
Trong đó:
-
D: Đường kính trong của ống khói tại vị trí lấy mẫu.
-
B: Khoảng cách từ vị trí thay đổi dòng khí đến lỗ lấy mẫu theo chiều dòng khí.
-
A: Khoảng cách theo chiều ngược dòng khí.
Với ống khói chữ nhật, đường kính tương đương được tính theo công thức D = 4 × diện tích tiết diện / chu vi. Bảng dưới đây tính thử cho hai ống khói thường gặp ở lò hơi và hệ xử lý khí thải nhà xưởng.
| Thông số | Ống khói tròn, đường kính trong 0,8 m | Ống khói chữ nhật 1,2 m × 0,8 m |
|---|---|---|
| D dùng để tính | 0,8 m | 4 × 0,96 / 4,0 = 0,96 m |
| Đoạn B tối thiểu (2D) | 1,6 m | 1,92 m |
| Đoạn A tối thiểu (0,5D) | 0,4 m | 0,48 m |
| Đoạn B lý tưởng (8D) | 6,4 m | 7,68 m |
| Đoạn A lý tưởng (2D) | 1,6 m | 1,92 m |
| Số điểm hút mẫu khi lấy bụi tại vị trí lý tưởng | 12 điểm (D > 0,61 m) | 12 điểm, chia ma trận 4 × 3 |
Với ống khói tròn 0,8 m, lỗ phải cách điểm thay đổi dòng bên dưới ít nhất 1,6 m và cách điểm thay đổi dòng bên trên ít nhất 0,4 m. Sàn thao tác vì thế phải nằm trong khoảng cao độ này. Cách đo A, B ngay tại hiện trường và xử lý ống khói có nhiều khúc cong được phân tích riêng trong bài vị trí lỗ lấy mẫu khí thải trên ống khói.
Số điểm hút mẫu và không gian làm việc trên sàn lấy mẫu khí thải
Số điểm hút mẫu cho biết đầu lấy mẫu phải đi sâu bao nhiêu vào ống khói. Từ đó, bạn biết khoảng trống phía sau mỗi lỗ trên sàn cần dài bao nhiêu. Phụ lục 5 quy định khi lấy mẫu bụi tại vị trí lý tưởng:
- D lớn hơn 0,61 m: lấy 12 điểm với cả ống tròn và ống chữ nhật.
- D từ 0,3 m đến 0,61 m: lấy 8 điểm với ống tròn hoặc 9 điểm với ống chữ nhật.
- Điểm hút mẫu gần thành nhất phải cách thành tối thiểu 2,5 cm nếu D ≥ 0,61 m, và 1,3 cm nếu D nhỏ hơn 0,61 m.
- Không lấy mẫu bụi và đo vận tốc khí thải tại điểm giữa (tâm) tiết diện ống.
Áp dụng cho ống khói tròn 0,8 m ở trên: 12 điểm chia đều cho 2 đường kính, mỗi đường kính 6 điểm. Theo Bảng 31 Phụ lục 5, khoảng cách từ thành trong đến từng điểm như sau.
| Điểm hút mẫu | % đường kính trong (Bảng 31) | Khoảng cách từ thành trong, ống 0,8 m |
|---|---|---|
| 1 | 4,4% | 3,5 cm |
| 2 | 14,6% | 11,7 cm |
| 3 | 29,6% | 23,7 cm |
| 4 | 70,4% | 56,3 cm |
| 5 | 85,4% | 68,3 cm |
| 6 | 95,6% | 76,5 cm |
Điểm xa nhất nằm cách thành gần 76,5 cm. Cộng thêm bề dày thành ống, đầu lấy mẫu phải đưa vào gần 0,8 m tính từ mép ngoài lỗ. Vì vậy, phía sau mỗi lỗ trên sàn cần một khoảng trống đủ dài để kỹ thuật viên kéo và đẩy thiết bị theo phương ngang. Khi làm hồ sơ thiết kế hệ thống xử lý khí thải, bạn nên đưa khoảng trống này vào bản vẽ sàn ngay từ đầu.
Rủi ro khi ống khói không có sàn thao tác lấy mẫu khí thải
Ống khói không có sàn thao tác gây khó khăn cho việc lấy mẫu, kiểm tra điều kiện đo và bảo đảm an toàn khi quan trắc khí thải. Nếu không đáp ứng yêu cầu tại khoản 6 Điều 17 Thông tư 10/2021/TT-BTNMT, cơ sở có thể gặp các rủi ro sau:
-
Khó xác định vị trí lấy mẫu: Không thuận tiện đo đạc, ghi nhận kích thước và khoảng cách tại lỗ lấy mẫu theo Phụ lục 5.
-
Khó kiểm tra dòng khí: Kỹ thuật viên không dễ kiểm tra điều kiện dòng khí trước khi lấy mẫu.
-
Không bảo đảm an toàn: Việc tiếp cận lỗ lấy mẫu trên cao, gần ống khói nóng có thể gây nguy hiểm.
-
Ảnh hưởng đến chất lượng quan trắc: Vị trí lấy mẫu không phù hợp có thể khiến kết quả không đại diện cho dòng khí thải.
>>Xem thêm: Quan trắc khí thải định kỳ là gì?
Cách bổ sung sàn thao tác lấy mẫu khí thải đúng quy định
Bạn nên xử lý theo thứ tự: chọn vị trí lỗ trước, làm sàn sau. Trước tiên, đo đường kính và hình dạng ống, đánh dấu mọi điểm thay đổi dòng như khuỷu, quạt, chỗ nở hoặc thắt. Tiếp theo, tìm đoạn thẳng thỏa B ≥ 2D và A ≥ 0,5D, rồi khoét lỗ 90–110 mm có nắp đậy theo đúng số lỗ yêu cầu. Cuối cùng mới thiết kế sàn bao quanh các lỗ đó.
Ống khói có đường kính dưới 0,3 m không áp dụng cách xác định ở trên mà dùng US EPA Method 1A. Các ống khói nhỏ của hệ thống xử lý khí thải lò hơi hoặc lò sấy thường rơi vào trường hợp này. Bạn nên trao đổi với đơn vị quan trắc trước khi khoét lỗ. Hạng mục khảo sát, khoét lỗ và lắp sàn được trình bày chi tiết tại trang thi công sàn thao tác và lỗ lấy mẫu khí thải.
Checklist kiểm tra sàn thao tác lấy mẫu khí thải đúng quy định
Bạn nên kiểm tra 8 hạng mục dưới đây trước khi đơn vị quan trắc đến. Mỗi hạng mục đều gắn với một yêu cầu trong Thông tư 10/2021/TT-BTNMT.
- Lỗ nằm trên đoạn ống thẳng. Bạn đã đo đoạn B, đoạn A và tính được tỉ lệ B/D ≥ 2, A/D ≥ 0,5.
- Đường kính lỗ nằm trong khoảng 90–110 mm.
- Nắp đậy mở và đóng được, không bị kẹt do gỉ sét hoặc bụi bám.
- Đủ số lỗ: ống tròn có ít nhất 2 lỗ vuông góc, ống chữ nhật có số lỗ phù hợp số điểm hút mẫu.
- Từ sàn, kỹ thuật viên với tới được tất cả các lỗ.
- Phía sau mỗi lỗ có khoảng trống đủ cho chiều dài đưa đầu lấy mẫu vào ống.
- Lối lên và mặt sàn an toàn khi cơ sở chạy từ 50% công suất thiết kế trở lên.
- Có người đại diện cơ sở nắm thông số ống khói để cùng ký Biên bản xác định điểm hút mẫu.
Nếu hạng mục 1, 4 hoặc 6 chưa đạt, việc sửa thường cần khoét lỗ mới hoặc mở rộng sàn. Việt Pháp nhận khảo sát ống khói, đề xuất vị trí lỗ theo Phụ lục 5 và gia công thiết bị môi trường theo yêu cầu, gồm sàn, lan can và thang lên sàn.
Câu hỏi thường gặp về quy định sàn thao tác lấy mẫu khí thải
Thông tư 10/2021/TT-BTNMT có quy định kích thước sàn thao tác không?
Không. Khoản 6 Điều 17 chỉ yêu cầu sàn thao tác bảo đảm an toàn, thuận lợi khi lấy mẫu. Kích thước sàn được thiết kế theo cao độ lỗ, số lỗ và chiều dài cần đưa đầu lấy mẫu vào ống khói.
Lỗ lấy mẫu khí thải có đường kính bao nhiêu?
Lỗ lấy mẫu khí thải có đường kính từ 90 mm đến 110 mm theo Mục III Phụ lục 5. Lỗ phải có nắp đậy để điều chỉnh độ mở.
Ống khói tròn cần mấy lỗ lấy mẫu?
Ống khói tròn cần ít nhất 2 lỗ lấy mẫu, bố trí theo 2 phương vuông góc với nhau. Ống có đường kính trong lớn cần thêm lỗ đối xứng để giảm độ dài đưa đầu lấy mẫu vào ống.
Ống khói nhỏ hơn 0,3 m xác định vị trí lấy mẫu thế nào?
Ống khói có đường kính dưới 0,3 m không áp dụng cách xác định trong Phụ lục 5. Theo Thông tư, vị trí và số điểm quan trắc của các ống này được xác định bằng phương pháp US EPA Method 1A.
Ống khói hình chữ nhật tính đường kính D thế nào?
D được tính theo công thức D = 4 × (diện tích tiết diện / chu vi). Ví dụ, ống 1,2 m × 0,8 m có diện tích 0,96 m² và chu vi 4,0 m, nên D bằng 0,96 m.
Ai ký biên bản xác định điểm hút mẫu?
Biên bản xác định điểm hút mẫu theo Biểu 1, Phụ lục 5 có chữ ký của 3 bên: đại diện cơ sở, trưởng nhóm quan trắc và người thực hiện quan trắc. Trước khi ký biên bản, đại diện cơ sở cần kiểm tra và nắm rõ các thông số kỹ thuật của ống khói để bảo đảm thông tin ghi nhận chính xác, phục vụ quá trình quan trắc khí thải theo quy định.
Kết luận
Việc tuân thủ quy định về sàn thao tác lấy mẫu khí thải không chỉ giúp doanh nghiệp tránh các mức phạt hành chính mà còn đảm bảo an toàn cho kỹ thuật viên trong suốt quá trình quan trắc. Nếu nhà máy của bạn cần khảo sát vị trí ống khói, gia công hoặc lắp đặt hệ thống sàn thao tác chuẩn kỹ thuật, hãy liên hệ ngay với Việt Pháp để được tư vấn và hỗ trợ giải pháp môi trường tối ưu.
>>Có thể bạn quan tâm:
CÔNG TY TNHH TMDV KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ VIỆT PHÁP
Địa chỉ: 30 Đường số 8, Phường Thông Tây Hội, TP. Hồ Chí Minh
Văn Phòng: 8C5 KDC Nam Long, Phường An Phú Đông, TP. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0907 596 596
Email: congtyvietphap19@gmail.com
Website: www.moitruongvietphap.com
